Żelazo – Wiki

Żelazo

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
Żelazo
Żelazo
Żelazo
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a. Żelazo, Fe, 26
Grupa, okres, blok 8, 4, d
Własności metaliczne metal przejściowy
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
na temat żelaza

Żelazo (Fe, łac. ferrum) – metal z VIII grupy pobocznej.

Posiada 25 izotopów z przedziału mas 45–69. Trwałe są izotopy 54, 56, 57 i 58. Najwięcej jest izotopu 56 (92%).

Spis treści

[edytuj] Występowanie w skorupie ziemskiej

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości ok. 6% w minerałach takich jak np.:

W wydobyciu rud żelaza w 2003 roku, wynoszącym ogółem ok. 1 mld ton, przodowały: Chiny (240 mln ton), Brazylia (215 mln ton), Australia (ok. 190 mln ton), Rosja (90 mln ton) i Indie (80 mln ton).

W Polsce zasobów żelaza w okolicach Suwałk nie wydobywa się w związku z groźbą zaistnienia katastrofy ekologicznej oraz z uwagi na głębokie położenie złóż[1]

Żelazo znane było już cywilizacjom starożytnym.

Oprócz minerałów, duże znaczenie technologiczne mają karbonylkowe kompleksy żelaza, które otrzymuje się z chlorków żelaza i które są katalizatorami licznych reakcji organicznych. Żółty chlorek żelaza(II) o kwaskowym smaku, jest podawany przy niedokrwistości.

[edytuj] Znaczenie biologiczne żelaza

Pierwiastek ten jest mikroelementem. Znajduje się w wielu ważnych białkach: hemoglobinie, mioglobinie, w tym też w centrach aktywnych licznych enzymów takich jak: katalaza, peroksydazy oraz cytochromy. Ponieważ zapotrzebowanie na żelazo jest zmienne i zależy od wieku, płci i stanu organizmu, norma dobowego spożycia waha się w dość dużych granicach. U osób dorosłych: od 10 mg/dobę u mężczyzn, do 20 mg u kobiet, z zastrzeżeniem że w okresie ciąży i karmienia powinno to być ok. 30 mg/dobę. Chociaż organizm ma dość dobrze rozwinięte mechanizmy regulacyjne, w niektórych sytuacjach może dojść do schorzenia nazywanego hemochromatozą, związanego z nadmiarem żelaza w organizmie. Duże ilości soli żelaza(II) są toksyczne. Sole żelaza(III-VI) są nieszkodliwe, ponieważ się nie wchłaniają.

Prawidłowe stężenie żelaza w surowicy krwi[2]:

  • wartość średnia
    • mężczyźni 21,8 μmol/L, 120 μg/dL
    • kobiety 18,5 μmol/L, 100 μg/dL
  • wartość skrajna
    • mężczyźni 17,7 - 35,9 μmol/L, 90 - 200 μg/dL
    • kobiety 11,1 - 30,1 μmol/L, 60 - 170 μg/dL

Żelazo wchłania się w dwunastnicy i jelicie cienkim w postaci Fe2+. Po wchłonięciu wiązane jest przez apoferrytynę w błonie śluzowej przewodu pokarmowego. Powstaje ferrytyna, a żelazo znajduje się wtedy na +3 stopniu utlenienia. We krwi transportowane jest przez transferynę. Magazynowane jest w wątrobie również w postaci ferrytyny.

Niedobór spotyka się w stanach zwiększonego zapotrzebowania, zaburzeń wchłaniania lub zwiększonej utraty żelaza. W takim przypadku może wystąpić niedokrwistość. Należy wprowadzić suplementację preparatami żelaza. Powinno się stosować ją m.in: u osób po zabiegach operacyjnych z dużą utratą krwi, u osób z krwawieniami z przewodu pokarmowego, z dróg rodnych, kobiet ciężarnych, karmiących, przy obfitych menstruacjach, u wcześniaków, u dzieci po konflikcie serologicznym, u osób z zaburzeniami wchłaniania żelaza.

[edytuj] Znaczenie w botanice

Niedobór żelaza u roślin powoduje zakłócenia przebiegu fotosyntezy i chlorozę młodych liści.

[edytuj] Formy występowania

Czyste żelazo jest lśniącym, srebrzystym dość miękkim (bardziej miękkim niż glin) i stosunkowo trudnotopliwym metalem, który ulega pasywacji. Domieszka krzemu bądź węgla, związana z procesem otrzymywania metalu z rud żelaza, zwiększa głębokość i prędkość korozji. Od wieków jest stosowane w formie stopów z węglem zwanym żeliwem i stalą oraz stopów z manganem, chromem, molibdenem, wanadem i wieloma innymi (są to tzw. stale stopowe).

Żelazo występuje w czterech odmianach alotropowych[3]:

  • żelazo α (ferryt) - trwałe do temperatury Curie (768 °C), ferromagnetyk, sieć krystaliczna: układ regularny wewnętrznie centrowany (bcc) typu A2 (komórka elementarna 2,86 Å)
  • żelazo β - trwałe w zakresie 768–910 °C, paramagnetyk, sieć krystaliczna: bcc typu A2 (2,90 Å)
  • żelazo γ - trwałe w zakresie 910–1 400 °C, sieć krystaliczna: układ regularny ściennie centrowany (fcc) typu A1 (3,64 Å)
  • żelazo δ - trwałe od 1 400 do 1 535 °C (temperatura topnienia), sieć krystaliczna: bcc typu A2 (2,93 Å)

Przypisy

  1. ↑ Państwowy Instytut Geologiczny, Rudy żelaza, tytanu i wanadu, http://www.pgi.gov.pl/surowce_mineralne/zelazo.htm
  2. ↑ "Fizjologia człowieka z elementami fizjologii stosowanej i klinicznej" pod red. prof. dr. hab. med. Władysława Z. Traczyka, prof. dr. hab. med. Andrzeja Trzebskiego; Wyd. III zmienione i uzupełnione.
  3. ↑ Włodzimierz Trzebiatowski Chemia nieorganiczna, wyd. VIII, ss. 566–567, PWN, Warszawa 1978

[edytuj] Zobacz też

Commons-logo.svg
Zobacz zbiór multimediów na Wikimedia Commons:
Żelazo
Wikisłownik
Zobacz hasło żelazo w Wikisłowniku



Karnowski nowym szefem TVP1?
Jacek Karnowski, obecny szef "Wiadomości", ma zostać dyrektorem Programu Pierwszego TVP - donosi na swojej stronie internetowej tygodnik "Newsweek".
Protest w obronie "Trójki". "Politycy łapy precz!"
W sobotę przed budynkiem radiowej "Trójki" dojdzie do manifestacji słuchaczy, którzy chcą zaprotestować przeciwko ostatnim działaniom władz rozgłośni. Początek manifestacji przy ulicy Myśliwieckiej 3/5/7 zaplanowano na godzinę 8:50.
Sąd uniewinnił Dorotę Nieznalską
Dorota Nieznalska została uniewinniona od zarzutu, że jej instalacja pt. "Pasja" obraziła uczucia religijne. Natomiast w uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że TVN, pokazując materiał o wystawie Nieznalskiej, dopuścił się manipulacji.
D’aucy promuje nowe serie produktów
W środę rozpoczęła się kampania prasowa mrożonych warzyw marki D’aucy (D’aucy Polska).
1,45 mln widzów teleturnieju "Gilotyna" w TVP 2
Po czterech odcinkach w nowym paśmie teleturniej "Gilotyna" przyciąga do TVP 2 średnio 1,45 mln widzów – wynika z danych AGB Nielsen Media Research.
Linki: Strona gwna